wijzelf / onszelf

Wijzelf is de onderwerpsvorm van de eerste persoon meervoud. Die wordt gebruikt als het voornaamwoord de functie van onderwerp vervult. Onszelf is de voorwerpsvorm. Die vorm wordt bijvoorbeeld gebruikt als het voornaamwoord de functie van lijdend voorwerp of meewerkend voorwerp vervult of na een voorzetsel staat.

  • Wijzelf hebben dat nog nooit gedaan. (onderwerp)
  • Wij kunnen onszelf niet vinden op de foto. (lijdend voorwerp)
  • Wij geven onszelf een tien. (meewerkend voorwerp)
  • We doen het voor onszelf. (na een voorzetsel)

Twijfel tussen wijzelf en onszelf is mogelijk na dan, als en zoals. In de meeste van die gevallen is het aan te bevelen om de vorm wijzelf te gebruiken, omdat de zin een onderwerpsvorm vereist.

  • Hij weet meer over ons dan wijzelf. (= dan wijzelf over ons weten)
  • Wie is beter geschikt om ons land te vertegenwoordigen dan wijzelf?
  • Onze zoon wil evenveel verdienen als wijzelf.
  • Onze collega's willen hetzelfde als wijzelf.
  • Zij werken fulltime, zoals wijzelf.
  • Deze chocoladebar is een must voor zoetekauwen zoals wijzelf. (= zoetekauwen zoals wijzelf zijn)

In sommige gevallen is zowel wijzelf als onszelf mogelijk na dan, als of zoals, maar dan is er een betekenisverschil. Als het voornaamwoord de functie van onderwerp vervult, is wijzelf de correcte vorm. Als het om een lijdend of meewerkend voorwerp gaat, is onszelf correct. Die dubbele analyse is bijvoorbeeld mogelijk bij werkwoorden die een oordeel of waardering uitdrukken (zoals vinden, appreciëren, achten), bij waarnemingswerkwoorden (zoals horen, zien), in zinnen met een meewerkend voorwerp en na ander(e) of anders + dan.

  • Onze buren appreciëren haar niet zoals wijzelf. (= zoals wijzelf haar appreciëren)
  • Onze buren appreciëren haar niet zoals onszelf. (= zoals ze onszelf appreciëren)
  • Zij zien onze kinderen vaker dan wijzelf. (= vaker dan wijzelf onze kinderen zien)
  • Ze zien onze kinderen vaker dan onszelf. (= vaker dan ze onszelf zien)
  • Zij gaf onze dochter hetzelfde cadeau als wijzelf. (= hetzelfde als wijzelf aan onze dochter gaven)
  • Ze gaf onze dochter hetzelfde cadeau als onszelf. (= hetzelfde als ze aan onszelf gaf)
  • Maar niemand anders dan wijzelf kan dit gedaan hebben! (zoals in Wijzelf hebben dit gedaan)
  • Wij vertrouwen niemand dan onszelf. (zoals in Wij vertrouwen onszelf)

Een apart geval is Het is sterker dan onszelf / wijzelf. In die combinatie is zowel wijzelf als onszelf correct, maar het is sterker dan onszelf is gebruikelijker dan het is sterker dan wij(zelf). Het is sterker dan onszelf kan beschouwd worden als een vaste combinatie.

  • Wij hebben alle koekjes opgegeten; het was sterker dan onszelf / wijzelf.

Twijfel tussen wijzelf en onszelf is ook mogelijk na behalve. Behalve wijzelf is correct als er een band is met het onderwerp van de zin. Behalve onszelf is correct als er een band is met een ander zinsdeel dan het onderwerp.

  • Niemand weet dit, behalve wijzelf. (niemand = onderwerp)
  • Wij hadden de hele groep aangemeld, behalve onszelf. (de hele groep = lijdend voorwerp)
  • We gaven iedereen een stuk, behalve onszelf. (iedereen = meewerkend voorwerp)

Twijfel is ten slotte ook mogelijk in zinnen met een meewerkend voorwerp dat als onderwerp kan worden aangevoeld, zoals passieve zinnen met het werkwoord vragen. In zulke zinnen zijn er vaak twee grammaticale analyses mogelijk, waardoor beide vormen te verdedigen zijn.

  • Onszelf werd niet gevraagd om daaraan deel te nemen. (onszelf = meewerkend voorwerp; om-zin = onderwerp)
  • Wijzelf werden niet gevraagd om daaraan deel te nemen. (wijzelf = onderwerp; om-zin = lijdend voorwerp)


dan ikzelf / dan mijzelf / dan mezelf
als ikzelf / als mijzelf
zoals wij / zoals ons
behalve wij / ons

Taaladvies.net
Het is sterker dan ik(zelf) / mezelf
Congruentie bij een als onderwerp gevoeld indirect object (algemeen)

Hebt u een taalvraag?

Nieuwsbrief krijgen?

  • vraag & woord van de week
  • wekelijks in uw mailbox
  • meer dan 12.000 abonnees

Spellingtests

  • ontdek hoe goed u spelt
  • geen exotische kwesties
  • meteen feedback

Volg ons